Thế kỷ XXI nhìn về nhân vật lịch sử Phan Thanh Giản là chủ đề của một cuộc tọa đàm khoa học tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 8-2003. Cuộc tọa đàm này là sự nối tiếp của một cuộc hội thảo khoa học đã được tổ chức tại Vĩnh Long từ tháng 11-1994. Và cuộc hội thảo ở Vĩnh Long cũng là sự phản biển những kế luận của cuộc thảo luận trong giới sử học miền Bắc diễn ra vào những năm 1962 - 1963 trên Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử xuất bản tại Hà Nội.
Phan Thanh Giản - Trăm năm nhìn lại được xem như một tập “Hồ sơ về Phan Thanh Giản”, tập hợp và hệ thống các bài nghiên cứu về Phan Thanh Giản trong một thế kỷ qua. Các bài nghiên cứu trong tập sách này được trích từ các tập san: Tiếng dân, Bách khoa, Văn hóa nguyệt san, Nghiên cứu Lịch sử, Tập san Sử Địa được xuất bản từ những năm 60 của thế kỷ trước và Tạp chí Khoa học Xã hội, Tạp chí Xưa và Nay từ năm 2000 đến nay. Cuốn sách tập hợp những tham luận của 2 cuộc thảo luận gần nhất “Nhận thức thân thế, sự nghiệp cuộc đời Phan Thanh Giản”, tổ chức năm 1994 tại Vĩnh Long và “Thế kỷ XXI nhìn về nhân vật lịch sử Phan Thanh Giản”, tổ chức năm 2003 tại thành phố Hồ Chí Minh, để ghi nhận một chặng đường nhận thức dài cùng với những biến thiên của lịch sử đất nước, chân dung “Phan học sĩ” đang dần trở lại với cái nhìn đầy lòng vị tha truyền thống của người Việt Nam.